W systemie hitlerowskiej polityki gospodarczej ziemie polskie traktowane były jako olbrzymi obóz pracy, eksploatacji i wyniszczenia, czego doświadczyły miliony obywateli polskich. Na ziemiach polskich zorganizowano 9 obozów koncentracyjnych i obozów zagłady, ponad 100 obozów karnych i blisko 2000 obozów pracy. Przymusowe zatrudnienie Polaków w gospodarce wojennej Trzeciej Rzeszy stanowiło jeden z podstawowych elementów eksterminacji narodu polskiego.

Fundacja "Polsko - Niemieckie Pojednanie" posiada największy w kraju zbiór archiwaliów dotyczący pracy niewolniczej i przymusowej na rzecz Trzeciej Rzeszy.

Dokumenty archiwalne Fundacja zgromadziła w związku z wypłatami świadczeń z niemieckiej Fundacji "Pamięć Odpowiedzialność i Przyszłość", "Austriackiego Funduszu Pojednania, Pokoju i Współpracy", wypłat ze środków miast i gmin niemieckich oraz wypłat ze środków własnych Fundacji i Funduszu na Rzecz Ofiar Prześladowań Hitlerowskich (Funduszu Londyńskiego Złota).

Dokumentacja ta obejmuje między innymi ponad milion wniosków składanych przez osoby fizyczne starające się w latach 1992-2005 o świadczenia finansowe za pracę przymusową na rzecz Trzeciej Rzeszy. Wnioski zawierają zazwyczaj uszczegółowiony opis miejsca i warunków pracy uwiarygodniony dodatkowo zeznaniami świadków i oryginałami bądź kserokopiami dokumentów, tj.: Arbeitsbuch, Ausweis, książeczki ubezpieczeniowe, fotografie, korespondencja z okresu prześladowania, dokumenty pochodzące z czasów represji wydawane w okresie wojny oraz po jej zakończeniu, a także zaświadczenia wystawiane w późniejszym okresie na podstawie przechowywanej przez różne instytucje dokumentacji. Materiały uzupełniają fotografie i inne pamiątki (np. korespondencję zawierającą pieczątki poczty niemieckiej z okresu i miejsca represji). Akta beneficjentów zakwalifikowano w całości do kategorii archiwalnej A tzn. do wieczystego przechowywania.

Warto zwrócić także uwagę na materiały o unikalnym charakterze tworzone przez poszkodowanych zarówno w latach pracy przymusowej i niewolniczej jak i w momencie przygotowywania wniosku. W zasobie Archiwum Fundacji znajduje się kilka tysięcy relacji i wspomnień byłych robotników pracy przymusowej i niewolniczej na rzecz III Rzeszy w latach 1939-1945. Liczą one od jednej do kilkudziesięciu stron, pisanych odręcznie lub na maszynie. Pokazują skomplikowane losy ich autorów i osób z którymi stykali się w trakcie represji. Stanowią doskonałe źródło do badań zarówno form terroru, warunków życia w obozach i miejscach pracy przymusowej, postaw prześladowców i prześladowanych- zarówno pozytywnych jak i negatywnych, sposobów postępowania w sytuacjach codziennych i ekstremalnych. Materiały te zostały nadesłane głównie w latach 1997-2006, w odpowiedzi na apele Fundacji.

Archiwum przejmuje także systematycznie dokumentację od środowisk kombatanckich poszkodowanych przez III Rzeszę - m.in. oddziałów Wojewódzkich Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych Przez III Rzeszę. Dokumentacja ta zawiera oryginalne dokumenty, zdjęcia, relacje z pracy przymusowej i niewolniczej.

Baza danych FPNP zawiera informacje o osobach represjonowanych przez Trzecią Rzeszę w czasie II wojny światowej oraz dane o miejscach i okresach represji. Struktura wewnętrzna bazy, oparta na związkach jedno- (jeden do wielu) i wieloznacznych (wiele do wielu), umożliwia rejestrowanie dowolnej liczby prześladowań dla każdego poszkodowanego, ustrukturalizowanych ze względu na miejsce i czas prześladowania. Elastyczna konstrukcja bazy, oparta na dziesiątkach tabel powiązanych za pomocą kluczy głównych (w tej roli występuje przede wszystkim jednoznaczna sygnatura akt każdej z osób, której dane są przechowywane w bazie), pozwala na zapisywanie każdego rodzaju pomocy udzielonej poszkodowanemu. Różne rodzaje pomocy są agregowane w oddzielnych tabelach, w których wiersze odpowiadają poszczególnym wypłatom - wykorzystanie związku jednoznacznego umożliwia zapisywanie wielu wypłat dla tej samej osoby, a kolumny rodzajom przechowywanych danych (między innymi informacje zwrotne z banku PKO BP dotyczące realizacji wypłat). Jednocześnie dla celów bezpieczeństwa wprowadzona została celowa redundancja zapisów: każda czynność wykonywana na danych zostaje zapisana w specjalnej tabeli STAN wraz z datą i identyfikatorem osoby realizującej daną czynność. Przy każdej modyfikacji oryginalne dane (przed zmianami) są zapisywane w oddzielnych tabelach "historycznych".

Z punktu widzenia technicznego baza jest udostępniana do zapytań w języku SQL. Systemem obsługi bazy DBMS jest INFORMIX Dynamic Server. Dostęp w trybie bezpośrednim jest ściśle reglamentowany. Taki dostęp do bazy mają tylko osoby odpowiedzialne za bezpośrednie funkcjonowanie bazy i aplikacji. Wszystkie czynności modyfikujące (wprowadzanie i zmiana danych) są wykonywane za pomocą aplikacji napisanych w języku 4GL, ściśle związanym z Serwerem SQL. Aplikacje kontrolują logowanie do bazy i dostęp do danych na poziomie tabel i w szczególnych przypadkach wierszy.

Zgromadzone w bazie Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie" dane stanowią bogaty i różnorodny materiał, który po opracowaniu przez historyków przyczyni się niewątpliwie do pogłębienia wiedzy dotyczącej tego okresu - zarówno polityki władz okupacyjnych wobec Polaków, jak i indywidualnych losów osób dotkniętych dramatem wojennym.

wstecz...